Stereotip Nedir ve Ondan Nasıl Kurtulur?

Stereotipler ne işe yarar? Neden onlardan kaçınmalıyız? Stereotip kısaca ne anlama geliyor? Basitçe söylemek gerekirse, stereotipler, bazı insanların ırklarına, milliyetlerine veya cinsel yönelimlerine göre belirli gruplara atfettiği özelliklerdir. Ancak...

Stereotipler ne işe yarar? Neden onlardan kaçınmalıyız?

Stereotip Nedir ve Ondan Nasıl Kurtulur

Stereotip kısaca ne anlama geliyor? Basitçe söylemek gerekirse, stereotipler, bazı insanların ırklarına, milliyetlerine veya cinsel yönelimlerine göre belirli gruplara atfettiği özelliklerdir. Ancak bu, grupların çok basit bir ayrımıdır.

Örneğin, bir kişi belirli bir ülkeden birkaç kişiyle karşılaştığında bu insanlar sakin ve dikkatli göründüğünde ve bu kişi de o ülkedeki herkesin sakin ve dikkatli olduğu sonucuna varır.

Bu tür bir genelleme, grup içinde çeşitliliğe izin vermez ve bu gruba ilişkin stereotipler olumsuz ise grup sonunda damgalanabilir ve ayrımcılığa uğrayabilir. Olumlu stereotiplerin bile kısıtlayıcı yapıları nedeniyle zararlı olabileceği söyleniyor. Bu nedenle, ister olumsuz ister olumlu olsun, klişelerden kaçınılmalıdır.

Genellemelere Karşı Kalıp Yargılar

Tüm stereotipler genelleme olsa da, tüm genellemeler stereotip değildir. Stereotipler genellikle insan gruplarının aşırı basitleştirilmesine dayanır. Örneğin Amerika Birleşik Devletleri’nde ırksal gruplar matematik, atletizm ve dans becerileri hakkında stereotiplere tabidir. Bu klişeler o kadar kökleşmiş ki, herhangi bir sıradan Amerikalı, hangi yarış grubunun en iyi basketbolu oynadığı sorulduğunda tereddüt etmeden cevap verecektir.

Kısacası, birinin ağzından bir klişe çıkarsa ve biri bunu tekrar ederse, o toplumda çoktan bir kültürel efsane ortaya çıkmıştır.

Öte yandan, topluma henüz nüfuz etmemiş bir etnik grup hakkında genelleme yapılabilir. Örneğin, bir kadın belirli bir etnik gruptan birkaç kişiyle tanışır ve mükemmel aşçılar olduklarını anlar. Bu arkadaşlarla tanıştıktan sonra meseleyi basitleştirebilir ve bu etnik gruptan herhangi birinin mükemmel bir aşçı olduğu sonucuna varabilir.

Bu anlamda, genelleme yapmaktan suçlu olabilir, ancak dışarıdan bir gözlemci sonucunu klişe olarak adlandırmadan önce dikkatlice düşünmelidir, çünkü Amerika Birleşik Devletleri’nde tüm yüzlerin mükemmel aşçı olarak kabul edildiği hiçbir etnik grup yoktur.

Stereotipler kafa karıştırıcı olabilir

Kalıp yargıların belirli bir cinsiyet, ırk, din veya ülke ile ilgili olabileceği gibi, genellikle bir kimliğin farklı yönlerini içerirler. Bu kavram, interseksonalite olarak bilinir. Örneğin, siyah eşcinseller ırk, cinsiyet veya cinsel yönelim özelliklerini yansıtabilir. Bu klişe bir bütün olarak siyahları değil, Afrikalı Amerikalıların belirli bir bölümünü kapsamasına rağmen, tüm siyah eşcinsel erkeklerin aynı olduğunu söylemek zordur. Siyah eşcinsel bir erkeğin kimliğini belirleyen ve boynuna hayali özelliklerin yüklenmesine yol açan başka birçok faktör var.

Stereotipler de kafa karıştırıcıydı çünkü bir grubun üyelerine ırk ve cinsiyete bağlı olarak farklı şekilde davranabilirlerdi. Genel olarak, Asyalı Amerikalılar hakkında belirli stereotipler vardır, ancak Asyalı Amerikalılar cinsiyete göre farklılaştığında, Asyalı Amerikalıların kadınlara ve erkeklere aynı davrandığını görürüz. Irk ve cinsiyet stereotipleri, bir ırktan kadınları çekici ve tersi erkek olarak nitelendirebilir.

Bir ırksal grup hakkındaki stereotipler bile, o grubun üyeleri milliyete göre farklılaştırıldığında yeterli olmayabilir. Bu tür stereotiplere bir örnek, her ikisi de Amerikalı siyahlar olan Afrikalı siyahlar ile Karayip siyahları arasındaki farktır. Bu tür tutarsızlıklar, stereotiplerin özünün olmadığını ve yargı için yararlı araçların eksikliğini gösterir.

Stereotipler bir noktada faydalı olabilir mi?

Stereotipler hem olumlu hem de olumsuzdur, ancak olumlular bile zararlıdır. Çünkü tüm stereotipler kısıtlayıcıdır ve bireysel değerlendirme için yeterince etkili değildir. Bir çocuk, son derece zeki olduğu düşünülen bir yarış grubuna ait olabilir. Peki ya bu çocuk öğrenememe durumundan muzdaripse ve okuldaki akranlarına ulaşmak için kabuğundan çıkarsa? Öğretmeni, “akıllı bir gruptan” geldiği için çocuğun sınıfın en iyisi olduğu klişesini kabul etti. Öğretmen, çocuğun düşük notlarının tembellikten kaynaklandığını hissedebilir, bu nedenle çocuğun öğrenme konusundaki yetersizliğini asla açığa çıkaramaz ve onu okulda yıllarca acı çekmekten kurtaramaz.

Stereotiplerde Bir Gerçek Var mı?

Çoğu zaman gerçeğin stereotiplerin temelinde yattığı söylenir, bu doğru bir yargı mıdır? Bunu söyleyenler genellikle klişelerini haklı çıkarmak isterler. Stereotiplerle ilgili temel sorun, belirli bir grup insan hakkında kalıtsal bir davranış olduğunu iddia etmeleridir. Araplar farklı. İspanyollar farklıdır. Gerçek şu ki, bilim bu tür doktrinleri desteklemiyor. Tarihsel açıdan belirli faaliyetler için insan grupları öne çıkmışsa, burada sosyal faktörlerin önemli bir rol oynadığına şüphe yoktur.

Bir toplum, insan gruplarının herhangi bir deney yapmasına izin vermemiş, ancak diğer faaliyetlere izin vermiş olabilir. Yıllar geçtikçe, grubun üyeleri izin verilen mesleklerle ilişkilendirildi. Mesleklerinde genetik yetenekleri nedeniyle değil, sadece izin verildiği için ilerlediler. Kalıp yargıları yayan insanlar, sosyal faktörleri reddederler ve aslında, kalıtım yoluyla mevcut değilse, insan grupları arasında bağlantılar, belirli beceriler, faaliyetler veya davranışlar ararlar.

Bir daha ki sefere bir grup insan hakkında bir klişe oluşturduğunuzda, ait olduğunuz insan grubunu düşünün. Bu gruba ait klişelerin bir listesini çıkarın. Bu stereotiplerden hangisi sizin için geçerli? Büyük olasılıkla, genellikle ait olduğunuz grupla ilişkilendirilen cinsiyet, ırk, cinsel yönelim ve etnik köken hakkındaki stereotiplere katılmayacaksınız.

Kategoriler
Psikoloji
Henüz Yorum Yok

Cevap bırakın

*

*

Benzer Konular