Spor Yaparken Meydana Gelen Omurilik Yaralanmaları

Omurilik yaralanmaları doğumsal veya sonradan meydana gelenler, travmatik ya da travmatik olmayan şeklinde iki ayrı grupta incelenebilir. Tümör, bel fıtığı, ani düşme, boyun ve gövdenin öne doğru eğilmesi, omurlarda...
Spor Yaparken Meydana Gelen Omurilik Yaralanmaları

Omurilik yaralanmaları doğumsal veya sonradan meydana gelenler, travmatik ya da travmatik olmayan şeklinde iki ayrı grupta incelenebilir. Tümör, bel fıtığı, ani düşme, boyun ve gövdenin öne doğru eğilmesi, omurlarda kırık ve çıkık, kurşun yaralanmaları, enfeksiyonlar omurilik yaralanması nedenleri olabilir. Omurilik hasarları beraberinde getirdiği fiziksel, psikososyal ve ekonomik sorunlar ile hem bireysel hem de toplumsal boyutları olan önemli bir problemdir.

Rehabilitasyonu ve tedavisi multidisipliner bir yaklaşım gerektirmektedir. Amaç tıbbi, sosyal, mesleki rehabilitasyon aşamalarından geçerek bu kişilerin fonksiyonel kapasitesini artırmak, onu varolabilecek maksimum yeterlilik düzeyine ulaştırmak, üretken konuma getirmek ve yeni bir sosyal yaşantıya hazırlamaktır.

ABD’de omurilik-spinal kord yaralanmalarının sıklığı milyonda 55 olarak verilmiştir. Her yıl yaklaşık 11000 yeni olgu ilave olmaktadır. Bunların 7000-8000’i travmatik, kalanı spinal kord hastalıkları ve konjenital anomalilere bağlıdır. Spinal kord yaralanmalarının en sık rastlanılan nedeni 40 yaşın altında travmatik, 40 yaşın üzerinde ise tümörlerdir.

Değişik ülkelerden verilen spinal kord yaralanmaları sıklığı Kuzey İngiltere için milyonda 17, Batı Avustralya için milyonda 18’dir. Türkiye’de 1952-1962 yılları arasında 210 hastanenin verileriyle yapılan bir çalışmada 10048 trafik kazası yaralanması tespit edilmiştir. Nörolojik bozukluğa sebep olan omurga kırıkları tüm trafik kazası yaralanmalarının %4.1’ini oluşturmaktadır. Bunların %40’ı servikal, %35’i torakal ve %22’si lomber vertebra kırıklarıdır.

ABD verilerinde olguların % 61.1’i 16-30 yaş arasındadır. Ankara Rehabilitasyon Merkezi verilerine göre de yaş ortalaması yaklaşık olarak 25’tir. Bu durum olayın sosyal ve ekonomik yönünün ciddiyetini gözler önüne sermektedir. Demin de belirttiğimiz gibi ABD’de SKY insidansı yılda milyonda 40-55 arasındadır; bunun da % 5-10’unun spor ve rekreasyonel aktivitelerinde meydana geldiği bildirilmiştir. Japon Parapleji Tıp Derneği tarafından yapılan diğer bir araştırmada, 3 yıl boyunca posta yoluyla tüm ülke çapında spinal kord yaralanmaları epidemiyolojik olarak araştırılmış; yıllık SKY görülme sıklığının yaklaşık ABD’deki gibi milyonda 40.2 olduğu ortaya çıkmıştır. Bunun içindeki milyonda 1.95’lik oran ise spor kazalarına aittir. Üç yıl içinde spor kazasına bağlı SKY tespit edilen 528 vakanın 374’ünde nörolojik kayba rastlanmıştır. Ortalama yaralanma yaşı 28.5 ve hastaların % 88.1’i erkektir.

Spor kazalarında en çok spinal kord yaralanmalarının dalmada olduğu (% 21.6); bunu kayağın (% 13.4) izlediği tespit edilmiştir. Sırasıyla futbol (% 12.7), rugby (% 10.6), Amerikan futbolu (% 9.4), hava sporları (% 7), judo (% 6.8) ve jimnastik ( % 6.6) takip etmektedir. Boyun yaralanmaların tüm sporlarda sayıca en ağır basan yaralanma tipi olduğu görülmüş ama özellikle hava sporlarındaki oranı % 83.5 ile en çok göze çarpmaktadır. (Burada Japon halkının spinal kanallarının daha dar olduğu göz önünde bulundurulmalıdır.)

DALMA

Japon Tıp Derneği’ne göre dalma sporuna bağlı 114 olguya rastlanmış olup hastaların % 80.7 sinin 30 yaşın altında olduğu ve hepsinin de servikal bölge yaralanması olduğu gözlenmiştir. Bu hastaların 51’i (% 44) yüzme havuzuna, 28 ‘i (% 24) ise dere yada denize dalış yaptığı sırada, 35’inin (% 32) ise kaydedilmediği bildirilmiştir. Nörolojik kaybın ağırlığına göre bakıldığında ağır yaralanmalı hastalar tüm hastaların % 45.6 civarındadır. Bu da tüm spor aktiviteleri içinde en yüksek orandır. Ayrıca hastaların % 88’inde kemik hasarı olduğu görülmüştür.

KAYAK

Kazaların % 85’i boyun ve yaş dağılımı 15 yaşla 64 yaş arasındadır. Çiddi kaybın olduğu grup hastaların % 16’sı kayak vakalarıdır. Kazaların yarısında kemik hasarı gözlenmiştir.

HAVA SPORLARI

Değerlendirilen 37 hastanın yaş ortalaması 38.3 bulunmuştur. Bu hastaların 33’ü planörle uçuşta yaralanmış ve bu yaralanmaların % 80’i göğüs ve bel bölgesinde meydana gelmiştir. Spinal kolonda hastaların % 92’sinde kemik hasarı görülmüştür.

JUDO (Güreş ve Sumo dahil )

Yaş ortalaması 22.8 olan 36 hasta kaydedilmiş, bunların 26’sı judodan, 8’i güreşten, 2’si de sumodan dolayı spinal kord yaralanması geçirmiştir. Vakaların % 14’ünde komplet motor paralizisi gözlenmiştir. 36 hastanın 14’ünde kemik yaralanması görülmüştür.

JIMNASTIK

35 hasta bildirilmiş olup yaş ortalaması 19.9’dur. 34 hastada boyun, 1 hastada ise bel-sırt bölge yaralanması gözlenmiştir.

MOTOR YARIŞLARI

Yaş ortalaması 22.8 olan 20 hasta kaydedilmiş 20 hastanın 14’ü boyun, 6’sı ise sırt ve bel yaralanmasıdır.

FUTBOL ( Rugby, Futbol ve Amerikan futbolu dahil)

67 yaralanmanın 52’si rugby, 9’u futbol ve 6’sı da Amerikan futbolu sırasında meydana gelmiştir. Ortalama yaş 20.4’tur. Yaralanmaların 62’si boyun yaralanması ve vakaların % 22’si oldukça ağırdır. 24 sporcuda da kemik hasarı kaydedilmiştir. Amerikan futbolunda kullanılan kask koruyucu özelliğinin yanında birçok omurga ve omurilik yaralanmasından sorumlu olmuştur. Başı ve beli fleksiyona getirip rakip futbolcuyu zaptetmek için girilen pozisyonda boyun omurgasında kompresyon ve fleksiyon tipte yaralanmalar görülmüştür. Bir başka araştırmaya göre yılda futbolda 100.000 oyuncuda 1.87, buz hokeyinde de yine 100.000 oyuncuda 0.84 oyuncu yaralanmaktadır.

BUZ HOKEYİ

Buz hokeyinde SKY’da en çok yaralanan bölge C5-6’dır. Omurga yaralanmalarında en çok burst kırığı ve kırıklı çıkık görülmektedir. 1966-1993 yıllarında buz hokeyinde 211 vakayla karşılaşılmış; bunların 188’i (% 89.1) C1-7/T1 boyun, 6’sı (% 2) bel-kuyruksokumu olarak kayda geçmişti

RUGBY

Rugby dalında karşılaşılan spinal kord ve boyun bölgesi yaralanmalarında İngiltere’de, Avustralya’da ve Yeni Zelanda’da azalma gözlenirken ne yazık ki Güney Afrika’da bir yükseliş görülmektedir. 1981-1987 yılları arasında Cape Town’daki Conradie Hastanesi Spinal Kord Yaralanma Merkezinde yapılan araştırmaya göre ortalama yılda 5.4 oyuncu yaralanması kayda geçmişken bunu takip eden 10 yıllık periodda ( 1987-1996 ) bu ortalam 8.7’ye yükselmiştir. Dikkati çeken bir noktada rugby oyuncularında rastlanılan en ciddi spinal kord yaralanmaları “iceberg” tipinde olan boyun yaralanmalarında olduğudur. Bunların yanında henüz araştırılmamış her ciddi spinal kord yaralanmasına karşın spinal kordu içermeyen yaklaşık 10 tanede boyun yaralanma tipi olduğuda göz önünde bulundurulmalıdır.

Prof. Dr. Gülseren Akyüz

Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı Öğretim Üyesi ve Osteoporoz Polikliniği Sorumlusu
Kategoriler
Sağlık
Henüz Yorum Yok

Cevap bırakın

*

*

Benzer Konular