Sosyal Güvenlik Reformu Ne Getiriyor, Ne Götürüyor

İlk defa sigortalı olan ve yaşlılık aylığı bağlananların işçi, esnaf ya da memur olarak çalışması durumunda emekli aylıkları… Yıllardır Türkiye’nin gündemini meşgul eden Sosyal Güvenlik Reformu, büyük tartışmaların ardından...
Sosyal Güvenlik Reformu

İlk defa sigortalı olan ve yaşlılık aylığı bağlananların işçi, esnaf ya da memur olarak çalışması durumunda emekli aylıkları…

Yıllardır Türkiye’nin gündemini meşgul eden Sosyal Güvenlik Reformu, büyük tartışmaların ardından geçen ay TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilerek kanunlaştı. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ün onayının ardından 1 Ekim 2007’de yürürlüğe girecek. Tasarının kanunlaşması sürecinde ise Türkiye hareketli günler geçirdi. Emek Platformu’nu oluşturan 17 sivil toplum kuruluşu sokağa inince hükümet sendikalarla yeniden masaya oturdu. Varılan anlaşma çerçevesinde yasanın temel maddeleri Genel Kurul’da değiştirildi.

Yasa, son 5 yıldır Türkiye’nin gündeminde. İlk olarak 2006 yılında kanunlaşmıştı. Ancak Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı nedeniyle yürürlüğe giremedi. 22 Temmuz seçimlerin ardınsa önemli değişikliklerle yeniden Meclis gündemine geldi. Reformla, SSK, Emekli Sandığı, Bağ-Kur, Tarım Bağ-Kur ve Tarım SSK’dan olaşan 5 ayrı sosyal güvenlik mevzuatı, tek çatı altında toplandı.

Yeni Düzenleme 4 ana ayak üzerine oturuyor

Yediden yetmişe hemen herkesi yakından ilgilendiren reform, dört önemli ayak üzerine oturuyor. Bunların ilki, herkesi sağlık güvencesine kapsamına alan Genel Sağlık Sigortası (GSS). Diğerleri ise emeklilik yaşının yükseltilmesi, prim gün sayısının artırılması ve maaş bağlama oranlarının düşürülmesi. Reformla emeklilik şartları zorlaştırıldı. Bu değişikliğin uzun vadede sosyal güvenlik açıklarını azaltması bekleniyor. Yeni dönemde sağlık hizmetlerine aktarılan kaynak ise artacak.

Doğan çocuk sağlık güvencesi altında olacak

Genel Sağlık Sigortası uygulamasıyla birlikte, 18 yaşın altındaki herkes kayıtsız şartsız sağlık güvencesine kavuşacak. Doğan her çocuk sağlık güvencesi kapsamında olacak. Geliri asgari ücretin üçte birinin altında olanların sağlık primlerini devlet ödeyecek. 18 yaşını doldurmayanların yanı sıra tıbben başkasına muhtaç olanlar, acil haller, iş kazası ve meslek hastalığı halleri, bulaşıcı hastalık halleri ve analık hallerinde kişilere pirim ödeyip ödemediklerine bakmaksızın sağlık hizmeti verilecek

Emeklilerin maaş bağlama oranı 2,6’dan değil 2’den hesaplanacak

Reformla birlikte emekli maaşlarının hesaplanmasına ilişkin sistem sil batan düzenlendi. Emeklilik maaşının hesaplanmasında çalışma hayatının bütününde ödenen primler dikkate alınacak. Ayrıca halen 2,6 olan maaş bağlama oranı, sisteme yeni girecekler için her yıl için yüzde 2’ye çekildi. Sistemde olanlar içinse bu oran ilk 3600 günde yüzde 3 uygulanacak. Bu değişiklik, hali hazırda çalışanların kayıplarının önüne geçildi. Emekli maaşlarındaki düşüş, kişilerin sistemde daha uzun kalmasıyla telafi edilebilecek.

Reform hali hazırda emekli olanların maaşlarını ise etkilemeyecek.

Emeklilik aylığı hesaplanırken de kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar olan süreler eski mevzuata, kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonraki çalışma süreleri ise yeni mevzuata göre oransal olarak hesaplanacak. İkisinin toplamı yaşlılık maaşını oluşturacak.

65 yaş uygulaması 2036’da başlayacak

Yasa, emeklilik yaşını 65’e yükseltti. Ancak bu hemen olmayacak. 2036 yılından sonra kademeli olarak yükseltilecek emeklilik yaşı, 2048’de 65 olacak. 2036 yılına kadar prim gün sayısını tamamlayan kadınlar 58, erkekler ise 60 yaşında emekli olabilecekler. Reformla birlikte emeklilik için gereken prim gün sayısı ise SSK’lılar için 7 binden 7 bin 200 güne çıkarıldı. Emekli Sandığı ve Bağ- Kur’da ise 9 bin gün korundu.

Ölüm aylığı sigorta süresi 3 bin 600’den bin 800 indirildi

Reform, ölüm aylığı, evlenme ve cenaze ödeneklerini de yeniden düzenledi. Emekli Sandığı’na ölüm aylığına hak kazanma koşulları kolaylaştırıldı. Ölüm aylığına hak kazanabilmek için gerekli olan sigortalılık süresi 3 bin 600 günden 1800 güne indirildi. SSK’lılar ise borçlanma hariç 900 gün prim ve 5 yıl sigortalılık süresiyle ölüm aylığı alabilecek. Bağ-Kur’da 1800 gün olan mevcut düzenleme korundu.

GSS primlerine kademe getirildi

Aile içinde kişi başına geliri asgari ücretin üçte birinden az olanların (202 YTL) primleri, devlet tarafından karşılanacak. Geliri, asgari ücretin üçte biri ile asgari ücretin tamamına kadar olanların ödeyeceği sağlık primi 24 YTL olacak. Asgari ücret ile asgari ücretin 2 katına kadar gelire sahip olanlar, 73 YTL prim ödeyecek. Geliri asgari ücretin 2 katından fazla olanlardan ise 146 YTL sağlık primi alınacak.

Emzirme ve cenaze yardımına bakanlık karar verecek

Çokça tartışma konusu olan emzirme ve cenaze ödeneklerinin ne kadar olacağı ise yasadan çıkarıldı. Bu yardımların miktarı, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun önerisi ve Çalışma Bakanı’nın onayı ile belirlenecek. Ancak halen sadece SSK’lılar için var olan emzirme yardımı, bütün sigortalılar verilecek.

Çeyiz yardımı dul eşten alındı, esnaf kızına verildi

Yasa, sigortalıların kız çocuklarına verilecek çeyiz yardımını 24 aylık maaş tutarına çıkardı. Dul eşlere evlenmeleri halinde verilecek olan çeyiz yardımı ise yasadan çıkarıldı. Bağ- Kur’lu esnafın kızlarının da çeyiz yardımı alması ilk kez yasaya girdi.

Bağ- Kur’lu kadın 8’er hafta rapor parası alabilecek

Artık Bağ- Kur’lu da hastalık nedeniyle çalışamama durumunda rapor parası alabilecek. Bağ-Kur’lu kadın da, doğum öncesi ve doğum sonrasında 8’er hafta rapor parasından yararlanacak. Ayrıca prim borcu 30 günü geçmedikçe sağlık hizmetinden yararlanacak. Mevcut sistemde 1 gün dahi prim borcu varsa sağlık hizmeti alamıyor.

Bağ- Kur’da basamak istemi ise kalktı. Bundan sonra Bağ-Kur’luların primi, kendileri tarafından beyan edilen günlük kazancının 30 katı olacak. Sigortalı aynı zamanda işverense, beyan edeceği aylık kazanç, çalıştırdığı sigortalının kazancından az olamayacak. Ayrıca şirket ortağı olan birisi her ortaklığı için ayrı primi ödeyecek. Bağ-Kur’lular, yüzde 15 sosyal güvenlik destek primi ödeyerek emeklilik aylığı kesilmeden çalışabilecek.

Hastaneye gitmek için bir ay sigorta yetecek

Reform, ilk kez işe giren birinin sağlık hizmetlerinden yararlanması için gerekli olan süreyi ise 3 aydan 1 aya indiriyor. Aynı şekilde sigortalını eş ve çocukları için gerekli olan 4 ay bekleme süresi de 1 aya iniyor. Çalışırken işsiz kalanlar da 3 ay boyunca sağlık hizmetlerinden yararlanabilecek. 60 günden az prim borcu bulunan Bağ-Kur’lularda sağlık hizmeti alacak.

Bankaya yatmayan maaş ödenmemiş sayılacak

Yeni yasaya göre çalışanların maaşları banka aracılığıyla ödenecek. Maaş bankaya yatırmayan işveren, ödeme yapmamış sayılacak. Bankalar ise yatan maaş için işverenden EFT veya havale ücreti talep edemeyecek. Kabul edilen bir başka madde ise yeşil kartın iki yıl içinde kaldırılmasını getiriyor.

Özel hastaneler en fazla yüzde 40 fark alabilecek

Özel hastaneler, hastadan yüzde 20 fark ücreti alabilecek. Ancak Genel Kurul’da yapılan bir değişiklikle bu miktar, Bakanlar Kurulu tarafından iki katına kadar çıkarılabilecek. Daha önce kamu statüsünde kabul edilerek fark ücreti almaları önlenen Vakıf üniversitesi hastaneleri de özel hastaneler gibi fark ücreti alabilecek. Ayaktaki tedavilerde bütün hastalar 2 YTL katılım payı ödeyecek. Yatan hastalar ise hiç bir şekilde katılım payı ödemeyecek. Yasayla birlikte hastaneler arasında sınıflamaya gidilecek. Kurulacak bir komisyon, hastaneleri, A,B,C olarak sınıflandırılacak. Hem kamudaki hastaneler, hem de özel hastaneler, bu çevrede ücret alabilecek.

Eski memur yeni memur ayrımı başlıyor

Reformun yürürlüğe girmesiyle birlikte memurlar eski- yeni diye ikiye ayrılacak. Halen çalışan memurlar yapılacak hiçbir düzenlemeden etkilenmeyecek, Emekli Sandığı Kanunu’na tabi olmaya devam edecekler. Ancak yasanın çıktığı tarihten itibaren kamuda göreve başlayanlar ise yeni yasaya tabi olacak. Özürlü devlet memurları ise 15 yılda emekli olabilecek.

Banka sandıkları SGK’ya devredildi

Reformla birlikte banka sandıkları SGK bünyesine alındı. Kanun yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde banka sandıkları SGK’ya geçecek. Bu süre bakanlar kurulu kararıyla 2 yıl daha uzatılabilecek. Bankaların çalışanları için kurduğu sandıklar, uzun süredir bazı bankalar için sorun teşkil ediyor.

Köy muhtarları tarım sigortalı olacak

Sosyal Güvenlik Reformu, köy muhtarlarının tarım sigortası kapsamına alınmasını da sağladı. Böylece köy muhtarlarının düşük prim ödeyerek sigortalılıklarını sürdürmelerine imkan tanındı. Muhtarlar artık 101 YTL prim ödeyerek tarım sigortasından faydalanabilecekler.

İkamet yeri dışına sevk edilenlere yol ve refakatcı parası

Yeni yasa, doktor tarafından ikamet adresi dışına sevk edilenlere yol ve refakatcı parası ödenmesini de getiriyor. Ayrıca doğum izninde geçen süre, tıpkı askerlikte olduğu gibi borçlanılarak sigortaya saydırılacak.

Gazeteci ve pilottan alınan yıpranma, cam ve çimento işçisiyle itfaiyeciye verildi

Gazeteci, pilot ve sanatçılar başta olmak üzere bazı işkolunda yıpranma yapı olarak bilinen fiili hizmet zammı kaldırıldı. Birçok işkoluna ise ilk kez fiil hizmet hakkı verildi. Reformla birlikte kurşun, arsenik, cam, çimento, kok, alüminyum ve döküm fabrikaları ile itfaiye çalışanları her yıl için 60 günlük fiili hizmet zammı alacak. Bu iş kollarında çalışan yüzbinlerce kişi, 3 yıl erken emekli olabilecekler.

İşten atılan memura geriye dönük borçlanma imkanı

1999 ile 2005 yılları arasında disiplin cezası nedeniyle işten atılan memurlar için geriye dönük borçlanma imkanı getirildi. Değişlik geçmiş dönemde mağdur edilen memurların hak kayıplarını telafi edecek. Buna göre disiplin cezası sonucu memuriyetten atılan ancak daha sonra çıkan afla yeniden göreve dönen kişiler, çalışmadıkları dönemi borçlanabilecekler. Bu kişiler, kanunun yürürlüğe girdiği tarihinden itibaren 6 ay içerisinde kuruma müracaat edecekler. Görevlerinden ayrıldıkları tarih ile göreve başladıkları tarih arasındaki dönemi borçlanabilecekler.

Emeklilikten sonra yeniden çalışma imkanı olacak; ama

Yasa yürürlüğe girdikten sonra ilk defa sigortalı olan ve yaşlılık aylığı bağlananların işçi, esnaf ya da memur olarak çalışması durumunda emekli aylıkları kesilecek. Ancak tarımsal faaliyette bulunalar hariç. Kendi nam ve hesabına çalışmaya başlayanlara (Bağ-Kur’lu) sosyal güvenlik destek primi ödeyerek aylığı kesilmeksizin çalışma imkanı tanınacak.

Ancak, almakta oldukları aylıklar üzerinden yüzde 15 oranında destek prim ödemek koşuluyla… Bu oran yasanın yürürlüğe girdiği yıl yüzde 12 olacak, daha sonra her yıl yüzde 1 artarak yüzde 15’e ulaşacak. Uygulamadan yasadan önce sigortalı olanlar ile emekliler etkilenmeyecek.

Bu kişiler aylıkları kesilmeksizin, prime esas kazançları üzerinden yüzde 31-36 oranında destek primi ödeyerek çalışabilecek. İsterlerse emekli aylıklarını kestirip, destek primi ödemeden de ikinci işte çalışabilecekler. Bu durumda istedikleri zaman yeniden başvuru yaparak emekli aylığı bağlatabilecekler.

Söz konusu uygulama yasanın yürürlüğe girmesinden sonra sigortalı olacakların emeklilikten sonra çalışmasını zorlaştıracak. Ancak şu anki gibi erken yaşta emeklilik mümkün olmayacağından, zaten emeklilerin ikinci işte çalışması pek mümkün olmayacak.

Reformun en kazançlısı gaziler oldu

Yasa ile gazi ve şehit yakınlarına üç önemli ayrıcalık tanındı. Buna göre gazilerin memur olarak çalışmaya başlamaları durumunda emekli aylıkları kesilmeyecek. Gazilerin ihtiyaç duydukları her türlü ortez, protez ve diğer iyileştirici araçları da hiçbir katkı payı ödemeden en iyisinde temin edilecek. Ayrıca özel hastaneler, gazi ve şehit yakınlarından hiçbir fark ücreti alamayacak.

Kadınlara, 4 yıl borçlanma hakkı verildi

Genel Kurul’da AK Parti milletvekillerinin verdiği bir önerge ile kadınlara, doğum yaptıkları tarihten itibaren iki yıl, çalışmadıkları süreleri borçlanma hakkı verildi. Bu hak, 2 çocuk için geçerli olacak. Böylece bayanlara, doğum sonrası dönemi, 4 yılı geçmemek üzere tıpkı askerlikte olduğu gibi borçlanarak emekliliğe saydırma imkanı tanınmış oldu.

Başkasının bakımına muhtaç olana yüksek maaş

Malullük aylığı bağlanabilmesi için en az 10 yıl sigortalı olma ve toplam bin 800 gün prim ödeme şartı aranacak. Ancak, başka birinin bakımına muhtaç derecede malul olan sigortalılar bu hüküm dışında tutulacak. Bu kişilerde, bin 800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları bildirilme şartı aranacak. Ayrıca bunların maaşı, yüzde 10 daha yüksek olacak.

İki ölüm aylığından biri tercih edilecek

Hem eşinden hem de ana veya babasından ölüm aylığına hak kazananlar, eşinden ya da anne ve babasından bağlanacak aylığın birini tercih edecek. Anne yada babasını kasten öldürdüğü veya iş göremez hale getirdiği mahkeme kararıyla belgelenen kişiye, aylık bağlanmayacak. Daha önce ödenen aylıklar ise geri alınacak.

Bakıma muhtaç çocuğu olan anneye, 5 yıl erken emeklilik hakkı

Reforma son anda eklenen bir madde ile bakıma muhtaç çocuğu olan anneye, 5 yıl erken emeklilik hakkı verildi. Buna göre bakıma muhtaç çocuğu bulunan sigortalı kadınlar, 20 yıl çalıştıktan sonra 25 yıl çalışmış gibi kabul edilerek emekli olabilecek. Emekli aylıklarının alt sınırı da yükseltildi. Daha önce ortalama kazancın yüzde 35’i olarak öngörülen emekli maaşının alt sınırı, eşi ve çocuğu olan sigortalılar için 40’a çıktı.

– 18 yaşın altındaki herkes sağlık güvencesine kavuşacak

– Geliri asgari ücretin üçte birinden az olanlar sağlık hizmetlerinden ücretsiz yararlanacak

– Emeklilik yaşı, 2036’dan sonra kademeli olarak 65’e yükselecek

– Prim gün sayısı SSK’da 7 bin 200, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı’nda 9 bin gün oldu

– Aylık bağlama oranı sistemde olanlar için ilk 10 yıl yüzde 3 oldu. Sisteme yeni girenlerin içinse yüzde 2

– Ölüm maaşına hak kazanma Emekli Sandığı’nda 3 bin 600 günden bin 800 güne indi. SSK’da 900 gün, Bağ- Kur’da 1800 gün korundu.

– Özel hastaneler yüzde 20 fark ücreti alabilecek. Bu oran Bakanları Kurulu kararı ile yüzde 40 çıkabilecek.

– Bağ-Kur’lular da emzirme ve evlenme yardımı alabilecek

– Yeşil kart kalkacak

– Emzirme ve cenaze yardımının miktarını SGK belirleyecek

– Ayakta tedavide doktor ve diş hekimi muayenesi için 2 YTL katılım payı ödenecek

– Köy muhtarlarının tarım sigortalısı olabilecek

– Bağ- Kur’da basamak istemi kalktı, rapor parası geldi

– Sağlık hizmetlerinden yararlanmak için 3 ay beklenmeyecek

– Banka sandıkları SGK’ya devredilecek

– Bankaya yatmayan maaş ödenmemiş sayılacak

– Gazi ve şehit yakınlarına özel hastanelerde ücretsiz tedavi

– Hastaneler sınıfına göre para alacak

– Eski memur yeni memur ayrımı başlayacak

– İkamet yeri dışına sevk edilenlere yol ve refakatcı parası ödenecek

– Bağ-Kur’da sosyal güvenlik destekleme primi emekli maaşının yüzde 15’si olacak

– Sağlık primlerine kademe getirildi

– Çeyiz yardımı dul eşten alındı, esnaf kızına verildi

– Sağlık hizmeti alabilmek çini 1 ay sigorta yetecek

– Gazeteci ve pilottan alınan yıpranma, cam ve çimento işçisiyle itfaiyeciye verildi

– Kadınlara, 4 yıl borçlanma hakkı verildi

– İki ölüm aylığından biri tercih edilecek

– Bakıma muhtaç çocuğu olan anneye, 5 yıl erken emeklilik hakkı

Kategoriler
Türkiye
Henüz Yorum Yok

Cevap bırakın

*

*

Benzer Konular