KENDİNİ KOPYALAYAN MAKİNELER

Yıllardır kendine benzeyen makineler üretebilen robotlar tasarlamak robot araştırmacılarının rüyalarını süslüyordu. Ancak mühendisler henüz doğurabilen robotlar yapmayı başarabilmiş değiller. Hikaye eskidir; çılgın bilim adamı kendi kendini kopyalayabilen robotlar üretir....
kendini kopyalayan makineler

Yıllardır kendine benzeyen makineler üretebilen robotlar tasarlamak robot araştırmacılarının rüyalarını süslüyordu. Ancak mühendisler henüz doğurabilen robotlar yapmayı başarabilmiş değiller.

kendini kopyalayan makineler

Hikaye eskidir; çılgın bilim adamı kendi kendini kopyalayabilen robotlar üretir. Sonra robotlar insanların gereksiz olduğuna kanaat getirip insanlığı yok etmek için işe koyulurlar.

Meşhur sinema filmi “Terminator” ve pek çok benzeri kurgu bilim filmi ve romanların vazgeçilmez konusudur. Günümüzde otomobiller ve elektronik aletler üretebilen robotlar sayesinde artık bu senaryo sanıldığı kadar uzak olmayabilir.

Günümüzün kendini kopyalayabilen robotları çalışabilmek İçin İnsanlardan yardıma İhtiyaç duyuyorlar. Cornell Üniversitesi’nden Hod Lipson bu konuda “Kendini kopyalayabilmek hayatın temel fonksiyonlarından birsi ve evrimin merkezini oluşturuyor. Ama sentetik sistemlerle bunu nasıl yapacağımızı bilmiyoruz” diyor. Bazı bilim adamları az sayıda ama karmaşık parçaları birleştirerek kendilerine benzeyen robotlar üretebilen robotlar yapmayı başardılar. Daha önemlisi bir makinenin kendini kopyalayabilmesinin tam olarak ne anlama geldiğini tanımlamaya çalışıyorlar.

Bir makinenin kendini kopyalayabilmesi kavramı çok önce ortaya çıkmış, ama İlk detaylı teorik İnceleme modern bilgi İşleme yöntemlerini de ortaya atan matematikçi Von Neumann’ın 1940 ve 50’lerdeki analizleri. Von Neumann bir grup öz güdümlü özdevinir’in (automaton) yani belirlenmiş kurallar altında kendi kendine karar verebilen ve onları uygulayabilen sanal varlıkların bazı hammadde ve temel bileşenlerden nasıl üreyebileceklerini incelemiş ve bunların en az üç parçadan oluşması gerektiğine karar vermiş; birincisi özdevinirin nasıl yapılacağını anlatan, özdevinir teorisinde de çok kullanılan veri kaydı amaçlı bir tür teyp bandına kayıtlı kurallar, İkincisi bu kuralları okuyup yeni bir aleti yapabilecek bir alet ve üçüncüsü de kuralları yine bir teyp bandına kopyalayabilecek bir alet. Makine önce bandı okuyacak, kendi benzerini buna dayanarak üretecek ve kuralları teyp bandına kopyalayarak yeni doğan çocuğunun da üremesi İçin ona verecek. Bu biyolojik yöntemden pek farklı değil. Von Neumann’ın fikirlerine dayanarak pek çok program yaratılmış ki bunların bir kısmı aşina olduğumuz bilgisayar virüsleri. Ancak, konuya matematiksel bir problem olarak bakan Von Neumann, İşin fiziksel kısmına hiç karışmamış; parçaları nasıl bir araya getiririz, hatalarla nasıl başa çıkarız?

Lipson ve arkadaşları iki yıl önce 10 cm kenar uzunluklu piramit biçimli, İki yarıdan oluşan, dönebilen ve mıknatıslar sayesinde birbirine tutunabilen küp şeklinde robotlar ürettiler. Uç uca eklenen dört küp, İnsanların da yardımıyla doğru yere konan benzer başka küpleri
uzanıp alarak, dört küpten oluşan kendinin benzerini üretebiliyordu. Her ne kadar kendini kopyalayabilse de her bir parça aslında karmaşık birer robot olduğundan buna üreme denebilir mi tartışılır.

Tamamen belirli İşlemlerin hatalara olan zaafı nedeniyle, bazı bilim insanları rastlantısal yolları seçtiler. Tam olarak neyin nereye bağlanacağının kestirilebildiği sistemler yerine biyolojik hücrelerdeki moleküler çarpışmaların parçaları bir araya getirmesine benzeyen bir yöntemi seçen Massachusetts Institute of Technology MIT (ABD) malzeme bilimi araştırmacısı Saul Griffith, hava yastıklı bir masanın üzerinde hareket halinde olan ve uygun biçimde çarpışınca birbirine kenetlenen tabletler üretmiş. Uygun biçimde programlanırsa, zincir şeklindeki bir seri, kendisinin kopyasını üretebiliyor.

Benzer bir sistem üretmiş olan Seattle’dakl (ABD) Washington Üniversitesinde çalışan Erle
Klavins’e göre eğer milyarlarca parçadan oluşan üreyen sistemler yapmak istiyorsanız determinist yöntemler yeterli olamaz. Rastlantısal yöntemlerin de kendine has zorlukları var. Örneğin parçaların anlamsızca birleşmek yerine İşe yarayan yapılar oluşturmasını nasıl sağlayabileceğimiz konusu.

Bazı moleküler biyologlar yapay hücreler oluşturmak için uğraşıyorlar. Boston’daki (ABD) Harvard Tıp Akademisi ve Massachusetts Genel Hastanesinden Jack Szostak’a göre kimyada kendi üretimini sağlayan katalizörler zaten var. Oysa Szostak evrim geçirebilecek ve kendini kopyalayabilen bir kimyasal üretmek İstiyor. Bunun İçin lipitlerden oluşan boş hücre zarfları üretmişler ve hatta minik deliklerden geçmeye zorlayarak bunların bölünmelerini de sağlamışlar. Ancak İçlerini doldurup çalışan bir sistem oluşturmaya daha çok zaman var.

Kendini kopyalayan makineler hakkındaki araştırmaların nereye varacağı henüz belirgin değil. Pek çok araştırmacı bir makinenin ya kendini kopyalayabilir ya da kopyalayamaz olduğunu düşünüyor ama canlıların bile üreme İçin ne kadar çevrelerine bağımlı oldukları göz önüne alınırsa kendini kopyalamanın ara kademelerinin var olduğu da söylenebilir. Günümüzde pek çok makinenin İnsanların yardımı olsa da başka makineler tarafından üretildiği düşünülürse bütün endüstrinin üreyen büyük bir robotlar sürüsü olduğu sonucuna varılabilir belki. Ama insanlara ihtiyaç duymayan makinelerin henüz çok uzak bir gelecekte olduğu da yadsınamaz. Belki de bu kötü bir şey değildir…

Kategoriler
Bilim&Teknoloji

Benzer Konular

  • Robot Yapay Zeka

    Üstelik Hakları Var!

    Çok Geç Kalmış Olabiliriz. Dokunuyor hissediyor ve hatırlıyorlar. Üstelik hakları var! İnsanı robottan ayırmanın en dillere pelesenk klişesi, biz insanoğlunun hissedebilmesi, oysa Terminatör âlemine böyle sıfat üflenmemiş olması… Robotların...
  • Metin Sitti

    Türk Profesörün Becerikli Mikroları

    ABD Pittsburgh’daki Carnegie Mellon Üniversitesi profesörlerinden Metin Sitti mucize robotlar üzerinde çalışıyor. Doğadan esinlenerek geliştirdiği robotlar su yüzeyinde yürüyüp düz duvara tırmanabiliyor ya da hap gibi yutulup vücudumuzun içini...
  • 225’inci Doğum Gününüzü Kutlayabilirsiniz

    225’inci Doğum Gününüzü Kutlayabilirsiniz

    Yaşlıların Çoğaldığı Gelecekte Sanal Alemler İnsanın Yaşamını Belirleyecek. Sanal sevgililer, sanal parlamentolar, yaşlılara bakan robot yataklar… Beyne takılan mikroçip yeni bir toplumun ortaya çıkmasına yol açacak. Akdeniz Üniversitesi Gerontoloji...
  • kadın robot

    İNSANSI ROBOTLAR

    İnsansı robot, android ya da humanoid adı verilen robotların ilk gerçek ve oldukça basit örnekleri üretilmeden çok önce bilim kurgu yapıtları onları konu almaya başlamıştı. Bu yapıtların okuyucu ve...