Kadına Özel Check-Up

Erken tanının tek yolu check-up yaptırmak. Başka bir deyişle tıbbi olanaklar ölçüsünde tarama yöntemleriyle başlamış hatta başlamadan hastalığı yakalamak ve müdahale etmek. Kadınların check-up’ı da kendine özgü. Aile hekimi...

Erken tanının tek yolu check-up yaptırmak. Başka bir deyişle tıbbi olanaklar ölçüsünde tarama yöntemleriyle başlamış hatta başlamadan hastalığı yakalamak ve müdahale etmek. Kadınların check-up’ı da kendine özgü.

326569040demet-karadenizli

Aile hekimi Dr. Demet Karadenizli check-up ile ilgili sorularımızı yanıtladı:

Check-up yaptırmak neden önemli?

■ Bireyin yaş, cinsiyet, çevresel faktörler, taşıyıcılıkları, var olan hastalıkları, yakınmaları, alışkanlıkları, aile

öyküsü, muayenedeki bulgularının yarattığı çeşitli risk faktörleri var. Check-up tüm bu risk faktörlerine yönelik alanları kapsadığında önemli ve erken tanı için tek yol. Bunun için tüm riskleri kapsayan, bireyselleştirilmiş bir liste oluşturup, sonuçlarına göre hastaya yol haritası çıkarırız.

Standart check up listeleri uygun değil herhalde…

■ Standart bir listeyle herkesi tarayamayız. Check-up ile olasılığı yüksek sorunları günyüzüne çıkararak, bireye sağlıklı geçirdiği zamanı uzatmak, hedef organ hasarını azaltmak, şiddeti daha düşük seviyede problemle baş etmek gibi faydalar sağlarız. Bu bazen hastanın hayatını kurtarmak anlamını taşır.

Kanseri erken tanımak, çok az bulgu verdiğinde hatta bulgu vermeden bunu yapabilmek ancak (bir dereceye dek) check-up programlarıyla mümkün. Örneğin rahim ağzı (serviks) kanseri, tarama programlarının başarılı olduğu bir hastalık. Lokalize kaldığında 5 yıllık sağkalım oranı yüzde 90 iken, yayıldığında yüzde 15’lerin altına geriler. Meme kanseri için, mamografiyle tarama yaptığımızda meme kanserinden ölüm riskini yüzde 16 oranında azaltabiliriz. Kolorektal kanserler için de 50 yaşından itibaren tarama önerisi A. Düzeyindedir ve
kolonoskopinin duyarlılığı neredeyse yüzde 100. Bazı kanser tiplerini ise tarayamayız. Ancak bulgularla veya tesadüfi ya da şüpheli durumlarda ipuçlarının üzerine gidebiliriz. Över, mesane, testis ve pankreas kanserinin taranması önerilmez.

Neden kadınlara özel check-up planlanmalı?

■ Kadınlarda ABD’deki CDC’nin(Hastalık Kontrol Merkezi) verilerine göre ilk beş sıradaki ölüm nedeni koroner arter hastalıkları (yüzde 22,9) kanser (yüzde 21,8), inme (yüzde 6,1), KOAH (yüzde 6), ve Alzheimer hastalığı. Kadınlar için Avrupa ülkelerinde bu sıralama aile içi şiddet, kanser ve trafik kazaları şeklinde. Yine CDC’nin verilerine göre kadınlarda kanser ölümlerine göre sıralamada ilk üç, akciğer, meme, kolorektal kanser iken erkeklerde akciğer, prostat ve kolorektal kanser şeklinde. Görüldüğü gibi bazı benzerlikler olsa da kadın ve erkek sağlığıyla ilgili hedefler farklı olabiliyor ve kadınlarda bazı riskler erkeklere göre daha yüksek.

Kadınlar check-up’a hangi yaşta, hangi tarama yöntemleriyle başlamalı?

■ 35 yaşın üstündeki yetişkinlere yılda bir kez check-up yaptırmayı öneriyoruz. Bu aile öyküsü sağlıklı ve yakınması olmayanlar için geçerli. Günümüzde artık ailesel riskleri genetik testlerle belirleyebiliyor ve check-up daha erken de başlayabiliyoruz.

Bilhassa atlanmaması gerekenler hangileri?

■ Check-up için özellikle atlanmaması gereken en önemli kısım risk değerlendirme görüşmesi ve fizik muayene. Yaş ve cinsiyete yönelik riskler uluslararası kılavuzlar eşliğinde belirlenebilir. Ancak görüşme ve fizik muayenedeki bilgiler, bir puzzle’ın parçaları gibi yerleştirilerek diğer tarama unsurları oluşturulmalı ve check-up kişiselleştirilmeli. Örneğin vücut kitle endeksi normalin üst sınırında, annesinde tip 2 diyabet olan, açlık kan şekeri normal 35 yaşındaki kadın, eğer açken sinirleniyor ve tokken de uyukluyorsa insulin direncini

de görmek çok önemli. Prediyabet dediğimiz diyabet öncesi dönemde, beslenme biçimi değişiklikleri ve egzersizle diyabetin gelişmesi yıllarca geciktirilebilir. Diğer bir örnek, yılda 30 paket ve üzeri sigara içiciliği olan 55 yaşındaki hastanın hem sigarayı bırakmasını sağlamak ve hem de akciğerlerini düşük doz akciğer tomografisiyle taramak gerekiyor.

Yaşa ve riske özel programlar

20-40 yaşlarında: Ailede herkes sağlıklı ve çevresel ya da bireysel başka riski ya da yakınması yoksa: Kan basıncı (18 yaş ve üstü herkes için), açlık kan şekeri (diyabet ya da gizli diyabet taraması için) ölçümü, karaciğer, böbrek, kolesterol, tiroid, hepatit B, C ve HIV ile ilgili testler, tam kan sayımı (kansızlık, enfeksiyon, pıhtılaşma hücreleri bilgisi), CRP ve ESR (bazı enfeksiyon ve/veya romatizmal hastalıklarla ilgili bilgi), tam idrar analizi, akciğer grafisi (akciğerde enfeksiyon ya da kendi dokusundan kaynaklanan hastalıklar, grafiğe giren omurgada ve diğer kemiklerdeki olası hastalıklar, kalbin büyüklüğü hakkında bilgi verir), karın ultrasonografisi (karaciğer, böbrek, dalak, pankreas, mesane ve prostat, abdominal aorta hakkında bilgi verir), EKG (kalp ritmi, ve atım karakteri hakkında bilgi verir), sigara, alkol ve diğer alışkanlıkları sorgulama, aile içi şiddet varlıgını sorgulama yapılmalı. Ayrıca 21 yaşından itibaren Pap smear testi (rahim ağzı kanseri taraması), 40 yaştan itibaren yılda bir mamografi, 45 yaşından itibaren iyi ve kötü kolesterol ve trigliserid ölçümleri de eklenmeli.

50-75 yaşlarında: Kolorektal kanser erken tanısı için kullanılan tarama yöntemi olan kolonoskopi de öncekilere eklenmeli.

65 yaş ve üzeri: Osteoporoz erken kanısı için kemik yoğunluğu ölçülmeli.

ABD aile içi şiddeti de check-up programına aldı

Aile içi şiddet de check-up programlarına girmeye başladı. Biliyoruz ki aile içi şiddetin sadece dörtte biri kayda giriyor, ölümle sonlanabiliyor. Kadınlarda erkeklere göre çok daha yüksek oranda görülüyor. Dr. Karadenizli, “Çarpıcı bir karşılaştırma olarak şunu söyleyebilirim ki Afganistan ve Irak da ölen ABD askeri sayısı 6 bin 614 iken aynı dönemde ABD’de aile içi şiddet nedeniyle hayatını kaybedenlerin sayısı 11 bin 766 olmuş. Bu yüzden ABD’de USPSTF (Amerikan Koruyucu Sağlık Hizmetleri Çalışma Grubu) Ocak 2013’den itibaren aile içi şiddetin tarama programlarında sorgulanmasını öneriyor” diyor.

Kategoriler
Sağlık

Benzer Konular

  • Check-Up Ne Kadar Gerekli

    Check-Up Ne Kadar Gerekli?

    PSA testi, mamografi, MR, tomografi, kan tahlilleri, kemik ölçümü… Cinsiyete ve yaş grubuna göre çeşitli check-up programları var. Peki bunlar gerçekten gerekli mi? Ne zaman check-up yaptırmalı? Bir check-up´a...
  • Meme kanserinde erken teşhis

    Meme kanserinde erken teşhis

    Meme kanseri, meme dokusunu oluşturan hücrelerin kontrolsüz olarak çoğalmasıdır. Meme kanseri kadınlarda en sık görülen kanser türüdür. Ortalama her on kadından birisinde meme kanseri oluşmaktadır. Meme kanserinin nedeni tam...
  • İlk check-up randevumda tam olarak neler olacak

    “İlk check-up randevumda tam olarak neler olacak?” diyorsanız

    Doktor randevunuz, hamileliğinizde ki ilk resmi check-up olacağından bir dönüm noktasıdır. Ayrıca anne adayı olacağınızı kesinleştiren bir randevudur. Sağlık uzmanınıza hamile olduğunuzu haber verdiğinizde bu randevu için otomatik olarak...